Rueda Calendarica

Informacion

Informacion


Ri saq b’i’ik ri taq q’ij pa jun utz’ib’äl rech jun q’ijob’äl maya xub’an chik jun q’ij Tzolk’in chike jun q’ij Haab’. Ri Rueda Calendárica xub’an jun chikawach ri q’ijob’äl Tzolk’in chike Haab’. Pa ri Rueda Calendárica, jun chiq’aq’ jun Tzolk’in chike jun Haab’ maj k’oyi chi jun chikaxik jun 52 taq q’ij junab’ taq 365 q’ij. Ri’ xub’an chi jun q’ij richin utz’ib’äl ri’ xub’an chik "jun chik q’ij richin ri’ jun chik xkalem" chike "jun chik xk’oy q’ij richin xkalem." E junab’ junab’ jun xkiwach 5, chike 260 k’a ch’ab’il chike 5 xa 52, xk’i 365 k’a ch’ab’il chike 5 xa 73. Ri’ xub’an chi jun chik xkalem richin jun 260 chike 365 jun 5 x 52 x 73 = 18,980.

Ri’ xub’an, ri Rueda Calendárica xub’an chi 18,980 q’ij, 52 x 365 chike 52 junab’ Haab’. Ri Maya xkiwach chi kaqal chi jun 52 junab’ chi jun ch’ab’il chi jun q’ij. Jun q’ij pa ri Rueda Calendárica, chike jun saq b’i’ik rech ri q’ijob’äl Tzolk’in chike ri Haab’, xub’an chi k’aslem jun q’aq’ jun 52 junab’. Xa jun q’aq’ xub’an chi jun 52 junab’ xub’an chi utz’ib’äl jun ch’akul, ri q’ijob’äl rech Utz’ib’äl Chik.

Ri jun xq’aq’ chi xub’an pa 13 nab’eyal; ri jun xq’aq’ chi xub’an 20 b’i’ik ri jun 20 q’ij ri q’ijob’äl Tzolk’in, chike ri jun xq’aq’ chiki ri q’ijob’äl Haab’ chike junab’ chi 365 q’ij (jun k’ak’a’ taq 20 q’ij chike jun k’ak’a’ chik pa 5 q’ij). Pa ri wachib’il, ri Maya xub’an chi jun q’ij pa ri xutz’ub’ chi jun 4 ahau 8 cumkú.

Jun chikaxik taq 18,980 q’ij xub’an chi 52 junab’ ri haab’ (q’ijob’äl ch’akul rech 365 q’ij) chike 73 junab’ ri tzolk’in (q’ijob’äl ch’ab’il rech 260 q’ij), chi xk’oyi k’a jun chi jun chikaxik jun q’ij. Jun chi 52 junab’ ri haab’ xub’an jun jun q’aq’ chi junab’ ri q’aq’ nuevo, xuquje’ xub’an jun "siglo maya."


Mecanismo

Chi ri Rueda ri Q’ijob’äl, xub’an chi ri chikaxik taq 52 junab’ ri jun chik k’aslem chi junab’.

Jun ruwäch richin ri q’ij pa ri rueda calendárica, 8 Cauac 13 Zip, xub’an chi ri ruwäch q’ij pa ri trecena Cauac pa ri Tzolkin, ri jun chik ri xel 13 pa Zip pa ri Haab.

Ri xub’an chi jun chik pa ri 52 junab’ ri 365 q’ij chi ri 52 junab’ ri 360 q’ij, xub’an chi 260 q’ij taq pa ri; chi ke ri xub’an chi jun chik richin ri xka’iqil chi e pa junab’ ri 260 q’ij, chi ke:

Xujunila chi jun chik xub’an chi 13 x 360 = 18 x 260 = 4 680.

Ri xub’an chi, chi ri ri 5 q’ij ri Uayeb’ xub’an chi jun saq b’i’ik (chi jun chiq ri jun chik pa ri q’ijob’äl), ri chikaxik taq 360 chi 260 q’ij xub’an chi jun jun chi, respectivamente, 13 chi 18 chikaxik (13 "junab’" ri 360 q’ij).

Ri ri’, ri 4 ri jun chik chi 13 "junab’" xub’an chi 52 "junab’" ri 360 q’ij. Ri xub’an chi 52 xujunila ri 5 q’ij ri Wayeb’ xub’an chi jun chik chi 260 q’ij.

Ri sistema ri rueda calendárica xub’an chi jun jun saq b’i’ik richin jun chik pa jun chikaxik taq 52 junab’. Xaya saq b’i’ik pa ri k’iy taq chi maya’, chi ri k’iy pa ri náhuatl xub’an chi xiuhnelpilli, xub’an jun chik chi xiuhmolpilli, xub’an chi jun k’aslem richin ri anudación ri junab’.

Ri 52 junab’ xub’an chi jun k’aslem taq saq ch’akul. Chi ri mexicas xub’an chi chi ruwäch "ceremonia del fuego nuevo".


Calendario Didactico