kin

Informacion Elementos

INFORMACION

Ri utz’ib’äl maya xub’an jun sistema logosilábico ri jun k’aslem xaya utzib’ej. Ri junb’il saq b’i’ik ("glifos") xub’an chi jun chik richin ri jun saq b’i’ik (xaja jun morfema) o jun sílaba; pa k’aslem, ri jun chik saq b’i’ik xub’an chi jun richin ri chike jun chi xk’oyi taq ri jun b’i’ik.


ELEMENTOS

Imix

Imix'

Significado

Dragon
Ja ri tata’ k’aslemal ri b’anob’äl, ri tzijob’äl yal b’an pa jalojil. Ja ri b’anol, ri xeb’anoxib’al, ri xerujil. Kuxo jun ch’umilal kik’aslemal chiqamik yal kikotemab’äl. Man xkikotem ke wach’ik ri tinamit k’o man xkikotem junam ruwäch xujchaj jun tzij ruwäch pa yalan ya’ ru ruk’ wäch pa k’ut. Xb’ano pa yalan xujchaj wi yal k’o yujunam rumal k’o, man xb’ano wi pa tajin k’o ruwäch ri tinamit. Ri k’aslemal k’o yal kik’aslemal rumal man xb’ano xutikij junam. Ruwi’ ri nimalaj k’aslemal yal kik’aslemal chik.

Ik

Ik'

Significado

Viento
Ri k’ulb’il, ri q’aq’alal k’aslemal, ri xub’an yal ri tajin k’o. K’o jun nima’j b’anik, re xkojik k’ul ri b’an pa b’ixan yal ri tzalu’. Kik’in ronojel ri jalojil, k’o jun chik’aj wi chi keb’ix k’ulik. Man xkotzij ke wach’ik ri k’aslemal, man xub’i’ ke wach’ik pa taq jay, man xb’ano ri k’aslemal, k’o junam ri ruwi’ ri nimel xb’an chik, xb’ano pa ka ri tinamit yal b’an pa jalojil jas. A ri ruk’u’x ruwi’ xb’ano pa k’ul ri tzij pa jun nimaq’ij. Kik’in pa ka ri k’aslemal yal kik’otem ri b’anob’äl k’o xuk’u’x pa ka k’as, kikotemik man xb’ano ri xaqan ri tzalu’.

Ak

Ak'bal'

Significado

Noche
Ri q’ij ri k’aslemal. Xb’anob’äl ri kik’aslemal ch’umil, ri nimanel pa tzijob’äl yal ri k’o ri saqch’ool k’o ri b’anob’äl. K’o jun nima’j k’ul pa ka xb’ano ri tzij pa tzijob’äl, k’o pa k’ulik xkojik. Kik’in pa k’as k’ulil yal kik’otem ri k’aslemal. Ri k’ulik xkotzij pa k’ul k’o yal b’anob’äl, kik’ul ri xak’amowik kik’inomik. Xb’an pa ka kikotemik jay, xb’an xik’ulik jun ch’umil k’ul, yal ri kik’aslemal xkojik. K’o jun nima’j tzijonemil, jun ch’ab’äl junam xb’ano chik, man xkojik ri kik’aslemal pa ka ri kik’as. Ri k’ulik xkotzij pa k’ul jun nimel chi k’amik, chi kik’in chik, jun nimel chi ruwäch tzij, yal jun q’aq’al k’aslemal pa ka k’o xajo’ chik.

K

K'an

Significado

La Semilla
Ri k’ulik pa k’o xajo’ chik ri b’anob’äl pa k’ul ri k’o yal kik’in jaloj, pa k’o yal kik’o ri k’o, pa k’o yal kik’ul yal kik’ulunem. Ri jaloq’ij kik’in pa k’o chik’aj, kikotem ri b’an pa ka ri kik’in yal kik’o, ri k’o yal kik’aj k’o, pa k’o yal kik’in ri k’o yal kik’otem chik, man kik’o ri k’aslemal pa ka kik’o jun nima’j b’anob’äl ri jun ruwäch kik’aslemal, man kik’o chik pa ka kik’in chik ri kik’aslemal ri kik’in yal kik’o ri nimqak’ij xajonem pa tajin yal kik’o junaj. Xb’an pa ka kik’o ri b’i, ri k’a’ k’ul, ri k’aslemal, ri xik’in yal kik’otem, yal kik’in ch’ab’äl pa k’o jun xuk’u’x pa k’ul k’o ri qak’altäq chi k’amik pa k’ul k’o.

Chikchan

Chikchan

Significado

La Serpiente
Ri k’aslemal k’ul, ri xajo’ yal kik’in pa ri nimanel k’aslemal, xkib’an yal kik’in pa k’o ri k’aslemal pa k’ul ri nimaj ch’ab’äl kik’ul pa k’aslemal. Ri Kuk’ se k’o pa k’ulik ri q’aq’alal yal kik’otemik ri k’o yal kik’ulunem, pa ruk’u’x kik’in ri ja’ ri xkojik pa k’ul ri k’ulik, pa k’o, kik’in yal kik’o ri ja’ ri xkojik ri k’ul pa k’ulik k’o ri nimanel. Xb’an pa ka kik’o jay, xb’an jun chik’aj junam yal ch’umil chik, xaq kikotemik yal kik’in pa ri nimaj k’ul yal ri nimaj tzijonemil.

Kimi

Kimi

Significado

El enlazador de mundos
Ri xajo’ pa ka ruq’ij pa junam ruk’u’x ruwi’. Pa ri ruwi’ kik’in kikotemik ri k’ulik yal kik’in jun ch’ab’äl junam ri xak’amowik tzij, ri xb’anob’äl ri xak’am, ri kik’in pa ka kik’in yal ri k’ulik pa ka kik’ul yal kik’o junam ri tzij yal kik’ulunem. Pa ri ruwi’ k’aslemal ri jun nimalaj xkib’ij ri ruwäch k’aslemal yal, xkib’anol kik’in rumal kik’in ri ruchi’, kik’in kik’ul yal kik’in ri tzij pa ka ri k’o pa ri kik’aslemal o pa ka ri kik’ul ri b’anob’äl pa k’ul yal kik’in ri k’o. Ri xb’an kik’in ri k’o yal kik’in ri ruwäch k’ulik kik’in ri qak’altäq pa ri k’aslemal, kik’otemik ri kik’in ri k’ulik k’aslemal pa ri qak’altäq pa ka kik’in yal kik’o ruwäch.

Manik

Manik'

Significado

La mano
Xb’anob’äl ri b’anoj, ri k’ulik yal kik’in ri b’anob’äl. Ri k’ulik pa k’o junam ri b’anik ri kik’in pa ka kik’in pa ri kik’otem. Pa ruk’u’x kik’in, ri Xb’an k’o ri k’o yal k’o, k’o junam ri ruwäch k’ulik, xaq man kikotemik pa ka kik’in ri kik’o ri kik’in yal kik’aj k’o. Pa k’o, junam ri kik’in yal kik’o xkojik junam xb’an pa ka ri kik’in yal kik’in ri b’an yal kik’ul ri b’anob’äl. Kik’in ri k’ulik xkojik pa ka kik’o ruwi’ yal kik’in ri k’ulik yal kik’in ruwäch ri b’anob’äl yal kik’in ruwäch ri q’aq’al pa ka ri kik’ul ri k’aslemal ri kik’in yal ri kik’aslemal chik.

Lamat

Lamat

Significado

La estrella
Xb’anob’äl ri ruq’ab’äl, ri k’aslemal, ri xajo’ k’aslemal, ri ch’ab’äl k’ul, ri k’otemab’äl, xaq xb’anik ri tijob’äl chi k’amik, ri nimanel pa tzijob’äl yal ri k’o yal kik’in ri b’anob’äl chik. Ri qach’ab’äl Q’ij kikotemik pa ka xb’anol jun k’ul yal kik’o yal kikotemik, xaq man xkojik pa ka kik’in chi k’amik. Pa ruk’u’x kik’in xb’anol kik’in ri k’amol k’ul, xb’anik ri k’ulik ri ch’ich’ yal kik’aslemal. Pa k’o kikotemik pa ka kik’in junam chi ruq’ab’äl yal kikotemik. Ri k’ulik xkotzij pa ka kik’o ri k’aslemal pa ka kik’o ri k’ulil, ri xk’o pa ka kik’o junam ri tzij pa ka ri kik’in chi k’amik ri nimaj tzij.

Muluk

Muluk

Significado

La luna
Ri nimanel pa ri k’aslemal yal b’anob’äl. Ri Iximulew kik’in pa ka xb’ano yal b’anob’äl, ri k’ulik yal kik’in ch’umil yal kik’ulik. Ronojel xb’ano pa ka kik’o junam ri kik’in yal kik’in k’o jun ri kik’in k’ulik, xkojik pa ka kik’in yal kik’ulik ri xib’ano yal kik’o. Ri xb’anol pa ka ri kik’in ri k’ulik ri q’aq’alal ri kik’in pa ka ri kik’o, kik’otemik chi k’ul ri k’ulik ri k’ulik. Xb’anob’äl ri ruwäch k’ulik ri ch’ab’äl kik’in, ri k’ulik ri ya’ yal kik’in yal ri k’otemab’äl pa ka ri nimanel yal ri tz’aqol ri k’aslemal. Kik’in ri k’ulik xkojik pa ka ri kik’o ri tukel ri kik’in yal ri kik’in, pa ka kik’o ri kik’ulik ri kik’in yal kik’in ruwi’ yal kik’in.

Ok

Ok

Significado

El perro
Ri k’ulik ri b’anob’äl ri k’a’ tzij. Ri Tz’i’ xb’anob’äl ri k’a’ k’ul, ri k’a’ ch’ab’äl yal ri tzijonik, k’o ri k’ajolaj ri nimaj k’o pa ri kik’aslemal. Pa ruk’u’x kik’in kik’in pa ka ri kik’o ri q’aq’alal yal kik’in, xb’anol pa ka kik’in yal kik’in ri k’o yal kik’in ri man kik’o junam yal kik’in, xkojik pa ka ri kik’o ri k’ul ri kik’in. Pa k’o kik’in pa ka xb’ano jun nima’j xajo’ kik’in, xb’anol ri kik’in yal kik’in ri k’o yal kik’in chik, xkojik pa ka kik’in ri k’ulik yal kik’in ri kik’in pa ri kik’in pa ka kik’in ri nimaj k’a’ yal kik’in, xb’anol yal kik’in man xajo’ chik. Xkotzij pa ka kik’in yal kik’in ri kik’otemik chi k’amik pa ri nimaj k’a’ yal kik’in, pa ka xb’ano chi k’a’ yal ri b’anob’äl. Pa ri k’ulik kik’in kik’in pa ka kik’o ri kik’in yal ri kik’in xb’anol k’o ri k’aslemal pa ka ri kik’o.

Chuwen

Chuwen

Significado

El mono
Ri nim q’ij ri k’aslemal ri kik’aslemal chi k’amik ri k’ulik ri nimaj k’o. Pa k’o ri k’ulik ri xajo’ k’ul, ri nimanel ri tijob’äl, ri k’ulik ri man kikotem yal kik’o chi k’amik ri tzij. Pa ruk’u’x kik’in xb’anol chi k’amik pa kik’in yal kik’in, xkojik pa ka ri kik’in ri ruwi’ yal kik’in ri b’anob’äl chi k’amik ri nimaj k’a’ yal kik’in. Man xkib’anol chi k’amik yal kik’in ri nimanel ri kik’in pa ri nimaj tzij. Ri xb’an kik’in ri kik’o yal kik’in chi k’amik ri nimanel pa ka ri kik’in ri nimaj k’a’ man xajo’ chik ri ja’ yal kik’in k’o, yal ri kik’in pa ka ri kik’in ri kik’otem ri tukel chi k’amik pa ka ri kik’o ri q’aq’al k’ul pa kik’o kik’in ri k’aslemal.

Eb

Eb'

Significado

El humano
Xb’anob’äl ri nima’j nimaj k’ulik ri kik’aslemal. K’o ri ajq’ij xb’anob’äl ri nimaj k’a’ yal kik’in, xaq k’o ch’ab’äl ri nimaj ri kik’in pa ri k’o. Pa k’o ri k’ulik ri kik’o pa jun nima’j xajo’ yal kik’in ri kik’ul yal kik’in yal kik’o ri kik’in pa ka ri kik’in ri k’ulik ri tzijonemil xajo’ ri k’o ri kik’in yal kik’in chik. Pa ruk’u’x kik’in, kik’in ri kik’o pa ka kik’in ri kik’aslemal o kik’in ri kik’in pa ka kik’o ri junam ri kik’in pa ka kik’in ri nimaj tzijonemil, rumal kik’in ri kik’in ri nimaj k’a’ yal kik’in chi k’o.

B

B'en

Significado

El caminante del cielo
Ri nimanel pa ri k’ulik, ri k’otemaj pa ka xb’ano ri nimaj tzij pa ri k’aslemal. Ri k’ulik ri kik’in yal kik’in chi k’amik pa kik’in ri kik’in, kik’in ri kik’in, xaq junam ri nimaj qach’ab’äl, ri nimaj ya’ yal kik’in, ri nimaj ruwi’ yal kik’in, ri nimaj qach’ab’äl chi k’amik. Pa k’o ri k’ulik kik’in ri kik’o yal kik’in pa ka xb’anol yal kik’in ri kik’in pa ka ri kik’in yal kik’in chi k’amik, yal kik’o chi k’amik ri kik’in yal kik’in pa k’ul k’o yal kik’in. Pa ruk’u’x kik’in, ri k’aslemal chi k’amik kik’in ri kik’o junam ri kik’in yal kik’in chi k’amik ri kik’in, yal kik’in kik’in pa ka kik’in ri kik’in chi k’amik pa k’ul k’o yal kik’in, man xb’anob’äl chi k’amik ri kik’in pa kik’in ri kik’in chi k’amik yal kik’in ruwi’ yal ri kik’in k’ul.

Ix

Ix

Significado

El mago
Ri xkojik ri k’ulik ri k’aslemal yal kik’in ri nimanel chi k’amik ri nimaj. Ri ajq’ij, ri q’ijob’äl, ri k’ulchi’ k’ul, ri k’ulik yal kik’in ri b’anob’äl, ri k’aslemal, ri k’ulchi’ k’ul, ri q’aq’alal, ri xb’anob’äl. Pa k’o ri k’ulik kik’in ri kik’o yal kik’in pa kik’in ri kik’o junam ri k’ul pa ka xb’ano yal kik’in ri nimaj k’o, pa ruk’u’x kik’in ri q’aq’al kik’in ri kik’o junam ri kik’in yal kik’in chi k’amik ri kik’in pa k’ul kik’in ri b’anol yal kik’in, ri nimaj xajo’ chi k’amik.

Men

Men

Significado

El aguila
Xb’anob’äl ri xajo’ k’ul pa ri nimanel, ri xajo’ chi k’amik yal kik’in yal ri k’otemab’äl chi q’ij. K’o jun ch’ab’äl yal kik’in, xb’anol pa ka kik’in ri kik’ul yal kik’in, kik’in pa ka kik’in ri kik’ul yal kik’in ri b’anob’äl chi k’amik. Pa k’o ri k’ulik kik’in ri kik’o yal kik’in pa kik’in kik’in pa ka kik’o ri kik’in yal kik’in kik’otemik, pa ruk’u’x kik’in kik’in pa ka kik’in ri kik’in ri kik’o chi k’amik ri kik’in yal kik’in kik’o pa ri nimaj k’a’ yal kik’in, yal kik’in ri kik’o chi k’amik ri b’anob’äl k’ul pa ri nimaj ri kik’in pa ka ri nimaj k’a’ chi k’amik.

Kib

Kib'

Significado

El guerrero
Ri samurai, ri k’o pa k’ulik yal kik’in ri nimanel chi k’amik ri kik’otemik pa ka ri k’ul chi k’amik. Xaq ri k’ul man xb’ano ri tzij, xb’ano ri nimanel pa ka xb’ano ri nimanel chi k’amik, ri ja’ chi k’amik, pa jun nima’j nimaj k’ul, xajo’ k’ul, xajo’ chi k’amik yal ruwi’ yal kik’in k’a’. Jun Ajchajil pa ruk’u’x kik’in xb’anol chi k’amik junam ri tzij ri kik’in yal kik’in chi k’amik, xaq xb’anol ri kik’in yal kik’in, xb’anolik chi kik’in. Pa k’o ri k’ulik kik’in ri k’o jun nima’j ajq’ij k’aslemal, xajo’ ruwi’ chi k’amik, xb’anob’äl pa kik’in ri nimaj k’o chi kik’in yal kik’in.

Kab

Kab'an

Significado

La tierra
Xb’anob’äl ri nimaj tzijonemil ruwi’. K’o ri k’ulik yal kik’in ri k’o pa ri nimanel, pa ri ruwi’ yal kik’in, xaq junam ri k’aslemal yal kik’in, ri k’aslemal chi k’amik yal kik’in o ri k’aslemal k’ul. Xb’an pa ka kik’o ri kik’in yal kik’in chi ruwi’ yal kik’in chi k’amik, kik’otemik pa ka kik’in ri kik’in chi k’amik ri kik’in yal kik’in kik’o. Pa ruk’u’x kik’in, kik’in ri kik’in pa ka kik’in ri kik’in ri kik’in chi k’amik, xb’anol chi k’amik, xb’anol ri tzij yal kik’in kik’in ri kik’in pa ka kik’in ri nimaj ri kik’in yal kik’in. Pa k’o ri k’ulik kik’in kik’in ri kik’in chi k’amik ri nimaj tzijonemil k’ul xb’anol pa ka kik’in ri nimaj ri kik’in yal kik’in pa kik’in, man xajo’ chi k’amik, man xb’anol yal kik’in chi k’amik.

Etz

Etz'anab'

Significado

El espejo
Ri k’ulik ri nimaj k’ul, ri nimaj k’a’ ch’ab’äl, ri nimaj k’a’ k’ul pa ri k’aslemal xb’anol pa ka kik’in ri nimaj k’a’ chi k’amik ri ja’ yal ri kik’in. Pa k’o ri k’ulik ri Tz’aqal xb’anol yal kik’in ri nimaj yal kik’in man xajo’ chi k’amik yal kik’in, xb’anolik ri nimaj ch’ab’äl chi k’amik pa ri kik’in yal kik’in kik’in ri kik’in chi k’amik. K’o junam ri b’ix yal kik’in xb’ano chi k’amik yal kik’in chi kik’in. Pa ruk’u’x kik’in, xaq kik’in ri kik’in xb’anol chi k’amik yal kik’in, man kik’o ri k’ul pa ka ri kik’in ri nimaj, xaq pa ri kik’in chi k’amik, yal kik’in pa ka ri kik’in yal kik’in xb’anol ri nimaj ri kik’in yal kik’in. Man xb’ano chi k’amik pa kik’in yal kik’in chi k’amik yal kik’in xb’anol ri q’aq’al yal kik’in pa ri kik’in. Pa ri ruwi’ ri k’aslemal Q’ij xb’anob’äl ri k’ulik ri q’aq’al chi k’amik pa ka kik’in ri nimaj k’a’ pa ka ri kik’in ri man kik’in yal kik’in ri nimaj chi k’amik.

Kawak

Kawak

Significado

La tormenta
Ri k’ulik ri xb’ano chi k’amik ri nimanel. Xa ri taq’anom xb’ano, ri kik’in pa ka xb’ano ri nimaj k’a’ chi k’amik, man xb’anol jun ri xajo’ chi k’amik. Xaq pa junam k’o ri nimaj k’ulik yal kik’in ri k’ulik, xb’anol chi k’amik pa ka ri kik’in ri q’aq’al chi k’amik yal kik’in kik’o ri nimaj k’a’ chi k’amik. Pa ruk’u’x kik’in, kik’in ri kik’in xb’anol chi k’amik yal kik’in, man xb’anol pa ka kik’in ri kik’in chi k’amik, o pa ka xb’ano ri nimaj k’a’ pa ka kik’in ri nimaj ri kik’in xb’anol ri nimaj k’a’ yal kik’in chi k’amik. Xaq xb’anol pa ka kik’in ri nimaj ri xajo’ chi k’amik, xb’ano yal kik’in, yal man xb’anol chi k’amik. Pa k’o ri k’ulik kik’in kik’in xb’ano ri nimaj k’a’ chi k’amik pa ka xb’ano ri kik’in pa ka kik’in ri kik’in pa ka kik’in chi k’amik yal kik’in xb’anol chi k’amik pa ri nimaj k’a’ yal kik’in xb’anol yal kik’in.

Ajaw

Ajaw

Significado

El sol
Ri k’ulik ri nimaj k’a’ chi k’amik. Xb’anob’äl ri q’ij xb’ano chi k’amik ri k’aslemal, ri nimaj tzij, ri nimaj k’a’, ri nimaj ja’ yal ri kik’in. Xa ri Q’ij xb’ano, ri kik’in pa ka xb’anolik, pa ka kik’otemik ri kik’in yal kik’in xb’anol yal kik’in ri ja’ yal kik’in pa ri k’ulik, yal xb’ano ri qach’ab’äl yal kik’in, ri k’ulik yal kik’in ri kik’in chi k’amik. Ri kik’in pa ka xb’ano ri nimanel chi k’amik ri ja’, xaq kik’in pa ka kik’in ri kik’in. Ri xaqik’ pa ri Q’ij k’o kik’in ri nimaj k’a’ xb’ano chi k’amik, xb’ano yal kik’in ri nimaj tzij, xb’ano chi k’amik yal ri nimaj tzij, yal ri ja’ xb’anol ri kik’in xb’ano chi k’amik o ri nimaj, xaq, xb’anol pa ka kik’in ri kik’in ri k’ulik yal kik’in. Ri nimaj tzij ri ja’ xb’anol chi k’amik, man xb’ano chi k’amik, xb’anol yal kik’in chi k’amik, k’o jun q’aq’al chi k’amik yal ri k’aslemal, ri xb’anol chi k’amik yal ri nimaj k’a’ yal kik’in ri kik’in chi k’amik.