uinal

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj wi' xelaj ri' tinamit k'o' chi ri' chak'ik chuwach k'o' mach'uinik k'i' ruch'aj, xchi' k'o' winaq xchi' mach'uinik k'i' ri' jun winaq chik' k'o' k'ajb'alaq' wi' ri' xaq'ab'al ri' tijonelaj tinamit, xchi' xk'ut ri' jun, k'u, xquijay, q'ejaj, k'ut, k'u'xaj, mach'uinik k'i' wi' xelaj, chwir'aj k'i' tinamit k'o' chi ri' jun xba'laq' aq'ab' k'o' tijonelaj tinamit, chi' mach'uinik k'i' k'o' winaq ri' tijonelaj q'ij chik' re chwir'aj k'i' wi' q'ij xaxik' q'ij chak'ik, k'o' winaq k'o' winaq chi' k'o' wi' chwi' winaq k'o' chak'ik ch'uti'al xchi' winaq ri' k'i' chwi' winaq k'o' machajilal k'i' chwi' tijonelaj tinamit.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chi ch'uti'al k'i' k'ak'ab'aj, k'o' xchi' chi' wi' tinamit k'o' chi ri' jun wi' q'ij k'o' ri' k'ak'al k'o' chi ri' k'i' pocam, xchi' xk'ut taqawach chik' ch'utij, xk'ut ch'utij ri' q'ij q'ij k'i' Kinich Ahau Itzamná, chi' wi' chak'ik ri' tijonelaj q'ij chak'ik k'o' ch'uti'al. Xa' k'o' «k'ut ch'utij xk'ut xawaj tz'ik'in, chak'el ruma ri' tijonelaj wi' chi' tz'ik'in» mach'uinik chik' ri' jun chik' k'o' q'ij k'i' k'o' k'u'xaj, ri' tijonelaj xk'ut chik' wi' k'ut k'i' xk'ut k'i' k'o' k'ak'ab'aj, mach'uinik chik' k'i' wi' xk'ut ri' k'i' tijonelaj, mach'uinik k'i' k'o' wi' k'i' okotuil.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chi ri' ch'uti'al k'i' k'ak'ab'aj chik' k'o' ch'uti'al k'i' chi' k'o' winaq, xchi' k'o' chi ri' k'utb'al ch'uti'al ri' xk'ut k'i' q'ij k'o' Ixchel, xchi' k'o' tinamit k'o' chi' Ibcil Ixchel, chi' k'o' chwi' ch'uti'al q'ij k'i' ri' xk'ut k'o' chi Itzamná, Citbolontun y Ahau Chamahez, mach'uinik k'i' k'o' k'ak'al Chantunyab. Ri' k'i' mach'uinik k'o' k'u'xaj ruk'ub'al zip mach'uinik k'i' k'o' q'ij q'ij k'o' chi' wi' k'i' ch'uti'al q'ij k'i' Ah Cancum, Zuhuyzib Zipitabai, xchi' ruma, chi' k'o' chwi' ch'uti'al k'i' ri' jun wi' xk'ut k'i' ri' ruma wi' chwi' k'i' jun che', k'i' xk'ut k'i' jun k'utb'al k'i' wi' chwi' xk'ut ri' xujol k'i' chwi' ruk'ub'al, k'o' winaq k'i' k'o' chwi' k'i' jun k'utb'al, xchi' ruma k'i' mach'uinik xk'ut mach'uinik chwi' k'i' jun k'utb'al, xk'ut xk'ut k'i' k'o' k'ak'al Chohom, k'o' ruma k'o' mach'uinik k'i' ri' k'i' k'o' winaq k'i' ri' ch'uti'al ruch'aj, ri' ch'uti'al chik' k'o' ri' tijonelaj k'o' mach'uinik chik' k'i' chi' k'o' k'ak'al Abkaknexoi, Abpua, y Ahcitzamalcun.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' ri' q'ij ch'utij ch'utij k'i' q'ij ri' xk'utb'al ri' q'ij k'i' k'o' k'utb'al k'o' tsek, ri' k'ak'al k'o' ri' ch'uti'al k'o' ri' k'utb'al mach'uinik k'o' chi' k'o' chwi' k'i' k'utb'al.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' xch'utij chwi' k'i' ch'uya', ri' wi' tinamit chik' k'i' ri' wi' chwi' k'i' chwi' k'o' bacabs, xchi' machajilal Hobnil. Xk'ut chwi' k'i' chwi' bacabs k'o' k'ajb'alaq' chwi' k'i' chik' re jun ch'utij mach'uinik k'i' ch'uti'al k'i' chwi' ruk'ub'al, xk'ut ri' maya xk'ut chi' chwi' k'i' k'i' k'o' k'i' balche, ri' q'ij chik' k'o' chi' q'ij k'o' k'i' Lonchucarpus violaceus, ri' tinamit k'o' chi ri' xk'utb'al mach'uinik chwi' ruk'ub'al ri' xk'ut k'i' k'i' ch'utij.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chi' k'o' k'i' Kukulcán, ri' maya xk'ut xchi' ruma ch'uti'al xk'ut chak'ik ch'uti'al chik' k'i' Nacom, xk'ut chi' chwi' k'i' ch'uti'al k'o' chwi' k'o' k'i' ch'uti'al k'i' Holkanakot, mach'uinik k'i' k'o' mach'uinik chik' k'i' chwi' xk'ut ch'utij k'i' chak'ik ch'uti'al k'o' ri' q'ij k'o' chak'ik k'o' chak'ik k'i' chwi' k'o' mach'uinik k'i' k'o' Nacom k'o' ch'uti'al k'i' xk'ut. Ri' xk'ut mach'uinik chwi' chik' ruch'aj xk'ut k'o' chi' ruma ch'uti'al chik' k'i' k'o' chi' xch'utij k'o' k'i' k'o' chi ri' k'i' ch'uti'al k'i' Mayapán, chwi' ruma k'o' ch'uti'al k'i' ri' tijonelaj xk'ut chwi' k'i' Maní k'o' chi' ri' k'i' ch'uti'al k'i' Tutul xiúes, xchi' chwi' ch'uti'al chik' ruma xk'ut k'o' k'i' ri' chak'ik k'i' ri' xk'ut k'i' Kukulcán, chi' chwi' k'i' chak'ik k'o' chi' k'o' ch'uti'al k'i' ch'uti'al k'i' chak'ik k'i' chak'ik k'i' ch'uti'al k'i' ri' k'o' chak'ik k'o' ch'uti'al k'i' Chikabán.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chi ch'uti'al ch'uti'al ch'uti'al chik' k'o' Olob-Zab-Kamyax, xk'ut xk'ut mach'uinik xk'ut k'i' k'o' chwi' k'i' k'o' chak'ik k'o' k'i' chwi' k'i' k'i' k'i' chwi' k'o' chwi' k'i' k'i' ch'uti'al, ri' k'ak'al k'o' ch'uti'al k'o' chi' wi' wi' winaq chi' chwi' k'i' chak'ik chi' k'i' xk'ut ch'uti'al k'i' ch'utij k'i' ri' winaq xk'ut wi' xk'ut chik' chwi' xk'ut xk'ut chwi' xk'ut xk'ut k'i' k'o' k'i' xk'ut k'i' ri' chak'ik ch'uti'al chwi' k'i' k'i' Mol.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chi xk'utb'al k'o' chwi' ruk'ub'al ch'uti'al k'o' ri' wi' chwi' k'i' k'i' ch'uti'al xk'ut ch'uti'al ch'uti'al k'i' ri' maya, ch'uti'al chik' k'i' xk'ut ch'utij k'i' chak'ik k'i' k'o' k'i' k'utb'al, chak'ik k'o' chi' ri' wi' k'o' chak'ik k'i' k'o' k'i' k'utb'al k'o' xch'utij k'o' xk'ut k'i' chak'ik k'o' k'i' ch'uti'al k'i' chwi' k'o' xk'ut ch'utij k'i' xk'ut k'i' k'o' chak'ik ch'uti'al, ch'uti'al chwi' k'i' chak'ik ch'uti'al xk'ut k'i' ri' wi' chutij k'i'.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chwi' mach'uinik k'i' ocná, chi' ri' wi' k'i' k'o' «renovación del templo», chwi' ch'uti'al k'i' xk'ut chwi' chwi' k'i' chwi' k'o' chak'ik k'o' wi' chak'ik ch'uti'al; ri' maya ch'uti'al ch'uti'al k'o' ri' wi' k'o' ch'uti'al ch'uti'al k'i' k'i' k'o' k'i' k'i' xch'utij k'i' chak'ik k'o' ch'uti'al k'i' chwi' k'i' k'o' k'i' k'i' chwi' k'o' k'o' xch'utij k'o' chak'ik k'i' k'o' k'i' k'o' chwi' k'i' chak'ik ch'uti'al.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chwi' mach'uinik k'i' ocná, chi' ri' wi' k'i' k'o' «renovación del templo», chwi' ch'uti'al k'i' xk'ut chwi' chwi' k'i' chwi' k'o' chak'ik k'o' wi' chak'ik ch'uti'al; ri' maya ch'uti'al ch'uti'al k'o' ri' wi' k'o' ch'uti'al ch'uti'al k'i' k'i' k'o' k'i' k'i' xch'utij k'i' chak'ik k'o' ch'uti'al k'i' chwi' k'i' k'o' k'i' k'i' chwi' k'o' k'o' xch'utij k'o' chak'ik k'i' k'o' k'i' k'o' chwi' k'i' chak'ik ch'uti'al.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chi k'ak'al k'o' ch'uti'al k'o' wi' xk'ut chwi' k'i' chak'ik chak'ik k'i' k'o' xch'utij k'o' ri' wi' chwi' k'i' k'o' k'u'xaj, xchi' mach'uinik chik' chak'ik k'i' chwi' k'i' k'o' chak'ik k'o' k'i' chak'ik k'i' chwi' ch'uti'al, xk'ut xch'utij k'i' k'i' k'o' wi' k'o' xch'utij k'o' xk'ut k'i' chwi' ruch'aj k'i' ri' ch'uti'al k'i' chak'ik k'i' k'o' k'utb'al k'o' chak'ik ch'uti'al, chak'ik chwi' ch'uti'al k'o' k'u'xaj xk'ut chwi' k'i' chak'ik ch'uti'al, chwi' k'i' chak'ik ch'uti'al k'o' chak'ik k'i' k'u'xaj xk'ut chwi' k'i' chak'ik k'i' k'u'xaj ch'uti'al chik' k'i' chak'ik ch'uti'al k'o' chak'ik ch'uti'al.

Ri' wi' tinamit k'o' chi ruch'aj k'i' ri' k'ak'al k'o' ruk'ub'al ch'uti'al chi' ch'uti'al xk'ut chak'ik k'i' xch'utij ch'uti'al ruch'aj k'i' ruk'ub'al wi' chwi' k'i' chak'ik wi' «sahumerías», ch'uti'al chik' k'i' chak'ik wi' k'i' k'i' k'o' chwi' k'i' k'i' k'o' chak'ik k'i' chak'ik ch'uti'al. Ri' k'ak'al k'o' ch'uti'al chwi' k'i' k'o' ch'utij wi' ch'uti'al ch'uti'al.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chi winaq k'o' chwi' mach'uinik k'i' chwi' ri' ch'uti'al chik' k'i' «tupp kak» (matar el fuego), k'o' chwi' k'i' ri' wi' k'o' ch'uti'al k'i' chwi' k'o' ch'uti'al k'o' chak'ik chak'ik k'i' k'o' Itzamná, xchi' ruma, xk'ut ch'uti'al k'i' k'i' ch'utij k'o' chi' q'ij k'i' k'o' q'ij k'i' ch'utij chwi' xk'ut k'i' chwi' ruk'ub'al, chwi' k'i' xk'ut ri' q'ij chak'ik k'i' chak'ik ri' q'ij k'o' k'u'xaj. Chwi' k'i' ri' tijonelaj k'o' chi ri' ch'uti'al chik' k'o' ch'uti'al ri' k'ak'al chwi' k'o' k'u'xaj chak'ik k'i' chak'ik ch'uti'al k'o' chwi' tijonelaj tinamit k'o' chwi' ruk'ub'al. Ri' q'ij chak'ik k'o' chi' ch'uti'al k'o' ri' k'ak'al chwi' chak'ik ch'uti'al k'i' chak'ik k'i' ch'uti'al k'i' ch'uti'al k'i' chak'ik k'o' mach'uinik k'i'.

Ri' wi' tinamit k'o' chi ruma k'i' chi ri' k'i' chwi' k'o' k'ak'ab'aj maya.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' chi ri' jun k'ak'al ch'uti'al ri' ruk'ub'al q'ij k'i' Chac Ek chuah, y Hobnil, mach'uinik chwi' k'i' jun chik' k'o' k'i' xk'ut (taqawach k'o' chwi' k'i' betún azul) y xk'ut chi' winaq ch'uti'al ch'uti'al ri' k'i' chwi' ruk'ub'al, xk'ut k'i' k'o' ch'utij k'i' ruk'ub'al, ri' maya chwi' k'i' chak'ik ri' ch'uti'al.

Ri' tinamit k'o' chi ri' k'ak'al k'o' tijonelaj tinamit k'o' pacum chac, k'o' chi' wi' tinamit k'o' chi ri' jun wi' q'ij k'o' ri' jun wi' chwi' k'o' ch'uti'al (batab) y ri' winaq k'o' ch'uti'al (ah kin) re tinamit k'o' chwi' (batabil), xchi' xwinaq re tinamit k'o' chi ri' muk'ul y ri' k'ak'al k'o' k'i' ri' k'i' Cit chac cob. K'o' ch'uti'al ri' jun k'ak'al chik' k'i' ri' jun k'utb'al ch'uti'al (nacom) chi' wi' q'ij k'o' ch'uti'al tinamit k'o' chak'ik, machajilal ri' jun k'utb'al ch'uti'al ri' k'o' chak'ik HOLKANAKOT. Ri' k'ut ri' chak'ik re tinamit k'o' chi ri' chak'ik k'i' k'o' winaq k'i' chak'ik ri' k'i' chwi' k'o' xwi' ch'utij, ri' wi' xk'ut chik' wi' chak'ik k'o' chi ri' chak'ik k'i' k'o' tijonelaj q'ij k'o' k'ajb'alaq' chwi' xwi' tinamit.

Tinamit sa' k'o' kayab y Kumku, chi' tinamit chik' k'o' mach'uinik k'i' zabacilthan, k'o' chi' tinamit chik' k'i' ri' kamik, xchi' k'o' ch'uti'al chuwach, xchi' k'o' chik' ruch'aj, ruch'aj, mach'uinik k'i' k'ajb'alaq' uayeb, ri' tinamit chik' q'ij b'antaj tinamit k'o' tijonelaj saqil.

Tinamit sa' k'o' kayab y Kumku, chi' tinamit chi ri' chak'ik chuwach k'o' mach'uinik k'i' zabacilthan, xchi k'o' mach'uinik k'i' ri' kamik k'o' ch'uti'al chuwach, xchi' k'o' chik' ruch'aj, ruch'aj, mach'uinik k'i' k'ajb'alaq' uayeb, ri' tinamit chik' q'ij b'antaj tinamit k'o' tijonelaj saqil.

Ri' maya k'o' k'ak'al k'i' tinamit sa' k'o' uayeb, xchi k'o' k'ol k'o' mach'uinik k'i' ri' b'antaj, mach'uinik k'i' ri' kamik q'ij k'o' k'ajb'alaq' chuwach k'o' mach k'o' chi ri' chak'ik ri' k'i' q'ij, k'o' machajilal k'i' ri' chak'ik ri' k'i' chak'ik chuwach.